Budując dom jednorodzinny, który ze wszystkich stron narażony będzie na działanie wiatru i mrozu, należy zwrócić szczególną uwagę na wybór odpowiedniego systemu ogrzewania. Od spraw­nego i wydajnego ogrzewania zależą warunki bytowania miesz­kańców. W naszym klimacie dom trzeba ogrzewać przez ok. 200 dni w ciągu roku. Jest to kosztowne i uciążliwe. Dlatego też przy wy­borze systemu ogrzewania trzeba mieć na uwadze warunki eko­nomiczne (koszty założenia i eksploatacji), jak również inne czyn­niki, takie jak łatwość obsługi, możliwość regulacji, warunki hi­gieniczne i in. Dopiero łączne rozważenie wszystkich tych aspek­tów umożliwi prawidłowy i najwłaściwszy wybór ogrzewania, któ­re odpowiadać będzie potrzebom i możliwościom. Dlatego warto najpierw zapoznać się ze wszystkimi systemami ogrzewania, jakie stosuje się w domach jednorodzinnych, oraz poz­nać ich zalety i wady. Ogrzewanie piecami kaflowymi. Ten system ogrze­wania znany od dawna jest niezbyt wygodny i nieekonomiczny. Budowane dotychczas piece nie mają dużych wartości użytko­wych. Często źle grzeją, wymagają ciągłego czyszczenia, a przede wszystkim zużywają nadmierne ilości opału i nie utrzymują rów­nomiernej temperatury pomieszczeń w ciągu doby. Ostatnio wpro­wadzone nowoczesne piece komorowe eliminują te wady. Mają one zupełnie odmienną konstrukcję niż dotychczasowe piece wielo­kanałowe, co umożliwia całkowite spalanie opału, maksymalne wykorzystanie wyprodukowanego ciepła i utrzymanie prawie rów­nomiernej temperatury pomieszczeń. Przykładem ulepszonego pieca nowej konstrukcji jest tzw. piec komorowy. Buduje się go z materiałów tradycyjnych, jak kafle i cegła, lecz w odmienny sposób. Nad komorą paleniskową, w któ­rej spala się opał, znajduje się obszerna komora spalania. Obie te komory połączone są wąskim okienkiem, tzw. dyszą. Spaliny prze­ciskając się z paleniska przez dyszę zwiększają szybkość przepływu i przechodzą do komory spalania, tam mieszając się z powietrzem spalają się całkowicie. Następnie po ochłodzeniu gazy przedostają się kanałami opadowymi w dół aż do komory zbiorczej umieszczo­nej pod popielnikiem, stamtąd zaś wydostają się do przewodu ko­minowego. Pomimo wielu zalet jakimi oznaczają się piece komorowe, na razie niezbyt często się je stosuje. Warto jednak zapoznać się z ich budową i poszukać zduna, który podjąłby się ich wykonania. Ogrzewanie piecami jest systemem dość tanim, ale wymaga dużo pracy i nie zapewnia utrzymania jednakowej temperatury, jak przy innych systemach ogrzewania. Piece mają tylko tę przewagę nad innymi systemami ogrzewania, że skutecznie wymieniają powietrze w mieszkaniu. W czasie pa­lenia każdy kilogram spalonego węgla pochłania ok. 20 m8 po­wietrza; na jego miejsce przez nieszczelności w oknach i drzwiach napływa powietrze świeże. Centralne ogrzewanie. Ten system ogrzewania, coraz powszechniej stosowany w domach jednorodzinnych, polega na ogrzewaniu wody w jednym centralnym miejscu, a następnie roz­prowadzaniu jej przewodami po całym mieszkaniu. Po oddaniu ciepła w grzejnikach, woda wraca przewodami z powrotem do ko­tła. Tam ponownie ogrzana przepływa znowu do grzejników. Centralne ogrzewanie w porównaniu z ogrzewaniem piecami jest bardziej wygodne, ale droższe w budowie. Oto zalety jakimi odznacza się system centralnego ogrzewania: wytwarzanie ciepła odbywa się tylko w jednym miejscu, co znakomicie ułatwia rozpalanie i podtrzymywanie ognia; nie zachodzi potrzeba codziennego roznoszenia opału do pieców i wynoszenia popiołu. Wystarczy umieścić skład opału bezpo­średnio obok kotłowni; wystarczy wybudować jeden przewód dymowy (komin), za­miast kilku obsługujących każdy piec; wewnętrzna temperatura pomieszczeń utrzymywana jest na tym samym poziomie w ciągu całej doby; grzejniki centralnego ogrzewania zabierają znacznie mniej miejsca niż piece kaflowe. Poza tym przeważnie instaluje się je pod oknami, tak że nie przeszkadzają w ustawieniu mebli. W porównaniu z wymienionymi zaletami wady centralnego ogrzewania są nieliczne. Do najpoważniejszych z nich należy wyż­szy koszt budowy- W centralnym ogrzewaniu podgrzewanie krążącej wody odbywa się w żeliwnym lub stalowym kotle o niewielkich rozmiarach. Dla wygody kocioł ten można ustawić nawet w przedpokoju lub kuch­ni, wówczas bezpośrednio ogrzewać będzie to pomieszczenie, a do­glądanie będzie mniej kłopotliwe. Ze względu jednak na możliwość zadymienia i brudzenia pyłem węglowym lepiej zainstalować kocioł w piwnicy. Kotły centralnego ogrzewania najczęściej opala się koksem lub węglem. W porównaniu z nowoczesnymi piecami kaflowymi kotły centralnego ogrzewania nie przynoszą specjalnych oszczędności opałowych. Kotły można opalać także innym paliwem np. gazem. Opalanie kotłów gazem pobieranym z sieci miejskiej ma szereg dodatkowych zalet, np: nie potrzeba rozpalać i podtrzymywać palenia w kotłach, zbyteczny staje się skład opału oraz sprowadzanie węgla i ko­ksu, — nie wytwarza się popiołu i miału, nie zachodzi więc potrzeba usuwania go, — system ten ma wyjątkową łatwość regulacji temperatury. Jedyną wadą tego ogrzewania jest wysoki (prawie dwukrotnie wyższy) koszt eksploatacji. Kotły opalane gazem zaopatrzone są w palnik o specjalnej konstrukcji umożliwiającej wytworzenie od­powiedniej mieszanki powietrzno-gazowej. Istniejące kotły wodne centralnego ogrzewania można w łatwy sposób przystosować do opalania gazem. Oprócz wymienionych sposobów ogrzewania kotłów istnieje jeszcze możliwość użycia paliw płynnych. Zalety tego rodzaju ogrzewania podobne są jak przy opalaniu gazem. Cechy ujemne — to wyższy koszt paliwa i dość skomplikowane urządzenie. Paliwo najpierw trzeba podgrzać, a następnie w specjalnie skonstruowa­nym palniku zmieszać z powietrzem. Mieszankę w tym stanie roz­pyla się i spala w wysokiej temperaturze. Oba te systemy ogrze­wania są bardzo wygodne i praktyczne, jeżeli mamy zapewniony opał w postaci gazu lub płynnego paliwa i znajdziemy fachowca, który zainstaluje i uruchomi tego rodzaju ogrzewanie. Ogrzewanie elektryczne. Coraz więcej osób intere­suje się ogrzewaniem mieszkań elektrycznością. Ten system ogrze­wania jest bardzo wygodny i łatwy w użyciu. Urządzenia ogrzewcze można zainstalować w istniejących pie­cach kaflowych, lepiej jednak jest ogrzewać mieszkanie ogrzewa­czami akumulacyjnymi- Ze względu na nie zawsze pewny stan sieci elektrycznej, często wymagający zbadania i odpowiedniego dostosowania, na ogrze­wanie mieszkań elektrycznością wymagana jest zgoda Zakładu Energetycznego. Obecnie produkowane są specjalne ogrzewacze akumulacyjne przeznaczone do ogrzewania mieszkań. Ogrzewacz po nagrzaniu prądem elektrycznym oddaje ciepło otoczeniu przez konwekcję i promieniowanie, podobnie jak piece kaflowe. Jednak dzięki równemu rozłożeniu temperatury na powierzchni obudowy i większej równomierności ogrzewania w ciągu doby, ogrzewacz może mieć znacznie mniejsze wymiary niż piec kaf­lowy. Ogrzewacz akumulacyjny ma wysoki stopień akumulacji, co za­pewnia ciągłe oddawanie ciepła bez wyraźnych różnic temperatu­ry w ciągu doby. W obsłudze ogrzewacz ten jest wygodny i prak­tyczny, gdyż regulowanie temperatury odbywa się przez przełą­czenie mocy grzejnej lub skrócenie czasu poboru energii.O instalacji wodociągowej i kanalizacyjnej Domy obecnie budowane są na tyle trwałe, że na pewno służyć bę­dą jeszcze następnym pokoleniom. A przecież za kilkadziesiąt lat trudno sobie wyobrazić jakiekolwiek mieszkanie pozbawione pod­stawowych urządzeń sanitarnych, jakimi są łazienka i ubikacja. Zresztą i dziś instalacja wodociągowa i kanalizacyjna znakomicie ułatwia prace w gospodarstwie, nie mówiąc już o tym, że zapew­nia mieszkańcom lepsze warunki higieniczne. Oczywiście urządzenia sanitarne są kosztowne i nie każdego stać na taki wydatek. Istnieje jednak możliwość wykonywania robót instalacyjnych etapami. Dlatego też w żadnym przypadku nie należy rezygnować z po­mieszczeń przeznaczonych w projekcie na budowę łazienki i ubi­kacji, choćby nawet miały być chwilowo nie wykorzystane. Lepiej ograniczyć wielkość budynku, a część środków przeznaczyć na wy­posażenie gospodarstwa w instalację wodociągowo-kanalizacyjną W miejscowościach gdzie istnieje publiczny wodociąg i kanali­zacja miejska, doprowadzenie wody do budynku i odprowadzenie ścieków nie nastręczy żadnych trudności. Natomiast tam gdzie g0 nie ma i gdzie nie przewiduje się założenia w najbliższym czasie, sprawa jest o tyle trudniejsza, ponieważ trzeba wybudować lokal­ne urządzenia. W takim przypadku wodę pobieramy ze studni i przepompo­wujemy ją do bezciśnieniowego zbiornika umieszczonego na pod­daszu, z którego będzie ona spływać do kranów siłą swego ciężaru. Urządzenie takie jest wygodne, lecz trzeba pamiętać o zabezpie­czeniu go przed zamarzaniem. Wodę można rozprowadzić jeszcze w inny sposób, mianowicie za pomocą urządzenia zwanego hydroforem. Pompa elektryczna czerpie wodę ze studni i tłoczy do zamkniętego zbiornika-hydro-foru. Urządzenie to instaluje się w piwnicy lub na parterze bu­dynku. Z hydroforu pod wpływem wytworzonego sprężonego po­wietrza woda przepływa przewodami do kranów. Urządzenie to jest bardzo wygodne, gdyż automatycznie regu­luje napływ wody do zbiornika i wytwarza potrzebne ciśnienie. Jednocześnie z wodociągiem trzeba wybudować instalację ka­nalizacyjną. W warunkach wiejskich, gdzie nie ma ogólnej sieci kanalizacyjnej, najwłaściwszym sposobem odprowadzenia ścieków jest rozprowadzenie ich do gruntu za pomocą drenażu rozsączają-cego. Ścieki w budynku przepływają najpierw do osadnika dwu-lub trzykomorowego. Tam osadzają się części stałe, które trzeba raz lub dwa razy w ciągu roku wybierać i wywozić na pole. Ścieki płynne z osadnika przepływają dalej do drenażu rozsączającego i wsiąkają w grunt. Zastosowanie tego systemu możliwe jest jednak tylko przy nis­kim poziomie wód gruntowych i glebach przepuszczalnych. Mini­malna odległość drenażu od studni powinna wynosić 70 metrów.