Przewody Instalacje odbiorcze w budynkach moż­na podzielić na stałe i ruchome. Insta­lacje stale wykonywane są przewodami jednodrutowymi w izolacji, układanymi w rurkach izolacyjnych, tzw. płaszczo­wych, pod tynkiem lub na tynku. Za­miast przewodów chronionych rurkami używane są także przewody typu DYt, układane bezpośrednio na surowym mu­rze przed nałożeniem tynku. Są to prze­wody 2- lub 3-drutowe, płaskie, w izo­lacji z tworzywa sztucznego zwanego polwinitem. W pomieszczeniach wilgotnych stosuje się wielożyłowe przewody kabelkowe o specjalnej kilkuwarstwowej izolacji od- Przewody elektryczne sto­sowane w instalacjach domowych i war sztatowych DYt - przewód drutowy, płaski, podtynkowy w izolacji polwi nitowej, SMp — sznur mieszkaniowy płaski, OM - przewód oponowy miesz kaniowy otoczony oponą gumową, OP -przewód oponowy przemysłowy otoczo ny oponą gumową, SW — sznur war sztatowy w oplocie włóknistym pornej na działanie wilgoci; przewody te przytwierdza się do muru za pomocą bakelitowych uchwytów, zapewniających odstęp między przewodem i murem. Osprzęt do tego typu instalacji, tj. gniazda wtyczkowe, oprawki do żarówek, łącz­niki ręczne itp., ma również wykonanie specjalne i zamknięty jest w szczelnych obudowach. Do połączenia z instalacją stałą odbiór ników ruchomych, przenoszonych z miej­sca na miejsce, służą przewody z żyła­mi wielodrutowymi w postaci giętkich linek. Do tej grupy przewodów należą sznury, mające w symbolu literowym na pierwszym miejscu literę S, i przewody oponowe, oznaczone literą O, np. SMo-sznur mieszkaniowy okrągły z 2 lub 3 żyłami wielodrutowymi miedzianymi w izolacji gumowej z zewnętrznym op­lotem bawełnianym bądź jedwabnym, OMYo - przewód mieszkaniowy opo­nowy okrągły z 2-3 żyłami miedzianymi wielodrutowymi, izolowanymi oddzielnie polwinitem i otoczonymi wspólną grubą oponą z polwinitu, stanowiącą wzmoc­nioną ochronę przed wilgocią i uszko­dzeniami mechanicznymi (rys. 273). Przewody OM (oponowy mieszkaniowy) i OW (oponowy warsztatowy) tym się różnią od przewodu OMYo, że zarówno izolacja żył, jak i zewnętrzna opona są wykonane z gumy. Duza rozmaitość przewodów giętkich podyktowana jest zróżnicowaniem po­trzeb. Przenośne lampy, radioodbiorniki, telewizory, wentylatory można podłączać do gniazdek wtyczkowych płaskimi, niez­byt grubymi sznurami w izolacji pol-winitowej - SMYp. Użycie takiego prze­wodu do zasilania odbiorników silnie nagrzewających się jest niebezpieczne, ponieważ izolacja polwinitowa w zet­knięciu z gorącą obudową ulega sto­pieniu i odsłania gołą żyłę pod napięciem, co stwarza niebezpieczeństwo porażenia. Dlatego w kuchenkach, grzejnikach i że­lazkach należy stosować odporniejsze na wysoką temperaturę sznury w izo­lacji gumowej z zewnętrznym oplotem (SMp, SMo). Inne wymagania stawia się przewodom do odkurzaczy, froterek, pralek, wierta­rek ręcznych itp. Pralki pracują w warun­kach dużego zawilgocenia, pozostałe urządzenia są natomiast stale przesuwa­ne, a ich przewody narażone na wielo­krotne zginanie i uszkodzenia mechanicz­ne izolacji. Z tych powodów wszystkie tego rodzaju odbiorniki prądu powinny być wyposażone w przewody oponowe w izolacji gumowej - OM, OW lub polwinitowej - OMYo, OMYp. Przewody oponowe i sznury wyrabiane są tylko z żyłami miedzianymi. Decydując się na wybór przewodu, na­leży również brać pod uwagę przekrój znamionowy żył, od tego bowiem zależy dopuszczalne obciążenie prądowe danego przewodu. Wszystkie przewody miedziane, bez względu na rodzaj izo­lacji, mają znormalizowane przekroje zna­mionowe żył: 0,5; 0,75; 1,0 1,5; 2,5; 4; 6; 10; 16; 25; 35; 50 i więcej mm2. W przewodach aluminiowych występuje ten sam szereg przekrojów, poczynając od 1,5 mm2.Łączniki IV terminologii fachowej wszystkie urzą- Izenia służące do łączenia, przerywania przełączania obwodów elektrycznych lazywają się łącznikami. W tej grupie nieszczą się więc także przyrządy na-ywane potocznie wyłącznikami lub prze­sączami. V ostatnich latach doszło do znacznej nifikacji w produkcji łączników, na kutek czego zmniejszyła się liczba roz-/iązań tych urządzeń W grupie łączników oświetle-lowych podtynkowych i natynkowych a prąd znamionowy do 10 A stosuje ę powszechnie łączniki kołyskowe. Są ne wyrabiane jako pojedyncze i pod­ane (dwugrupowe), np. do żyrandoli, ączniki oświetleniowe zakłada się na rzewodzie fazowym . zerokie zastosowanie mają tzw. łącz-iki warstwowe (pakietowe) wyrabiane a napięcie do 500 V i prądy 10, 15 A więcej Używane są w in alacjach jednofazowych 220 V, min. d pralek, silników elektrycznych i grzej-ków, jak również w instalacjach trój -zowych. äza tym w sprzedaży znajdują się szcze inne odmiany łączników na małe Łącznik z wyzwalaczem tem­peraturowym - termo -stat- stosowany w chłodziarkach domo­wych produkcji krajo­wej (przekrój): 1 -czujnik umieszczony przy parowniku, 2 — mieszek sprężysty wy­pełniony cieczą o spe­cjalnie dobranej tem­peraturze parowania, 3 - dźwignia prze­kazująca ruchy miesz­ka, 4 - sprężyna na­pinająca, 5 - krzyw­ka z pokrętłem do napinania sprężyny 6 - zwora łącząca styki, 7 - zaciski sty­ków i średnie prądy znamionowe, wśród nich przełączniki kierunku obrotów silników trójfazowych (popularny ŁUK-40), prze­łączniki „zero-gwiazda-trójkąt" itp. Osobną grupę łączników stanowią łącz­niki automatyczne, włączające i wyłą­czające urządzenia elektryczne pod wpły­wem określonej temperatury lub ciśnie­nia Łączniki temperaturowe, zwane rów­nież termostatami, stosowane są min. w domowych chłodziarkach i elektrycz nych urządzeniach do ogrzewania wody, a łączniki ciśnieniowe - w hydroforach Stycznik elektromagnetyczny Szczególną odmianą łącznika jest stycz- zasilania silników elektrycznych w gos-nik elektromagnetyczny. Ze względu na podarstwach rolnych poświęcimy mu zalety i możliwości szerokiego wyko- nieco więcej uwagi, rzystania tego urządzenia w obwodach Stycznik elektromagnetyczny składa się z trzech par styków głównych (prądowych) IV, elektromagnesu WZ, zwory K, połączonej za pośrednictwem elementu izolującego z trzema listwami zwierającymi, i styków pomocniczych W2. W stanie spoczynkowym sprężyna odsuwa zworę od elektromagnesu, w związku z czym styki są rozwarte. Do sterowania stycznikiem służą dwa przyciski: PW — ze stykami normalnie zwartymi i PZ — ze stykami normalnie rozwartymi. Naciśnięcie przycisku PZ powoduje zamknięcie obwodu napięcia od 0 do fazy T poprzez cewkę elektromag nesu, który przyciąga zworę i zwiera styki prądowe W. Zwolnienie przycisku PZ nie przerwie przepływu prądu przez cewkę elektromagnesu, ponieważ zwar­te zostały równolegle włączone styki pomocnicze W2. W rezultacie styki głów­ne W pozostaną nadal zwarte. Aby przerwać obwód zasilający cewkę ele­ktromagnesu, należy nacisnąć przycisk PW. Zwolniona zwora K odsunie się od elektromagnesu pod naciskiem sprę­żyny i rozłączy styki główne W. W niektórych stycznikach elektromagne­sy są przystosowane do zasilania napię­ciem 24 V - bezpiecznym dla człowieka -pobieranym z uzwojenia wtórnego od­powiedniego transformatora. W najprostszym układzie, omówionym wyżej, stycznik może służyć jako wyso­kiej jakości łącznik do zdalnego urucha­miania i zatrzymywania silnika trójfazo­wego. Jeżeli zamiast jednej pary przycisków zastosujemy kilka (PW - szeregowo, PZ - równolegle), otrzymamy układ umożliwiający zdalne sterowanie silni­kiem z kilku miejsc. Dwa styczniki włączo­ne równolegle w obwód zasilania silnika trójfazowego, z przełączonymi fazami w jednym styczniku, pozwalają na zdalne przełączenie kierunku obrotów silnika