Dobra organizacja pracy we właściwie urządzonym miesz­kaniu pozwoli na wygospodaro­ wanie czasu na wypoczynek, na dokształcanie się, na podnoszenie poziomu wykonania czynności domowych. Jest to możliwe pod warunkiem, że racjonalnych zasad pracy domowej i urządzania mieszkania każdy nauczy się tak, jak uczymy się zawodu. Tradycyjnie gospodarstwo do­mowe kojarzy się z żywieniem i mieszkaniem, a więc sprawami dla każdego człowieka podstawowymi. Trzeba jednak zdać sobie sprawę z tego, że gospodarstwo domowe to coś o wiele więcej. Na przy­kład, jeżeli w rodzinie są małe dzieci, to koniecznością staje się stworzenie im warunków do za­bawy i nauki szkolnej (np. cisza, odpowiednie oświetlenie, odpo­wiednia temperatura itp.). Poda­no tylko jeden przykład. To sa­mo można powiedzieć o każdym zajęciu każdej osoby z rodziny, tyle że warunki dla tych zajęć będą inne. Gospodarstwo domowe zawsze dysponuje jakimś dochodem i ja­kimś mieszkaniem, i środki te musza być sprawiedliwie podzie­lone pomiędzy wszystkich tak, aby każdy był najedzony, wypo­częty, wyspany, mógł się uczyć, pracować, zapraszać znajomych, bawić się, dbać o higienę osobi­stą. Jest to jeden rodzaj zadań gospodarstwa domowego. Inna grupa zadań dotyczy utrzymania porządku i dbałości o całe mie­szkanie, czy budynek mieszkalny. A więc trzeba sprzątać mieszka­nie, prać, czyścić ubranie, praso­wać, szyć, naprawiać odzież, urzą­dzać dom, ozdabiać go itp. Poszczególne osoby w różnym stopniu same wykonują dla siebie te czynności. Jest jednak pewna grupa prac, które wykonuje się dla wszystkich i robi to najczęś­ciej gospodyni-matka, chociaż czasem pomagają jej w tym inne osoby. Czynności te to najczęściej przygotowywanie posiłków, pra­nie, dysponowanie pieniędzmi. Mówi się obecnie o „indywidu­alizowaniu" potrzeb poszczegól­nych osób w rodzinie. Oznacza to, że rodzina bierze pod uwagę od­mienne potrzeby osób i ich od­mienne upodobania. Rzutuje to na gospodarstwo domowe w tym sensie, że np. dba się o to, by dziecko żywić inaczej niż osobę starszą i inaczej, niż osobę ciężko pracującą fizycznie, dostosowując dietę do zapotrzebowania orga­nizmu na określoną ilość kalorii w związku z wiekiem danej oso­by. JeJ stanem zdrowia. Podobnie trzeba zapewniać inne warunki spełniania czynności higienicz­nych czy wypoczynku w zależno­ ści od wieku, stanu fizycznego i innych wymagań organizmu. In­dywidualizacja oznacza też, że po­szczególni członkowie rodziny stają się bardziej samodzielni w urządzaniu sobie warunków w mieszkaniu i czynią to często we­dle własnych upodobań, a w wie­lu domach nawet starszym dzie­ciom pozwala się na samodzielne decydowanie o sposobie urządze­nia pokoju czy własnego „kąci­ka". Indywidualizacja nie oznacza jednak, że gospodarstwo domowe przestało być całością w sensie organizacyjnym. Rodzice nadal na­dają styl domowi i oni decydują o tym, jak i na co wydawać pie­niądze oraz o tym, które czynno­ści są w danym momencie ważne dla utrzymania całości domu. Gospodarstwa domowe różnią się od siebie pod wieloma wzglę­dami — obsługują różną liczbę osób, w różnym wieku, mają do dyspozycji różne możliwości ma­terialne, a także działają w róż­nych warunkach zewnętrznych. Powszechnie przyjęło się mówić o różnicy pomiędzy miejskim i wiejskim gospodarstwem domo­wym. Podział ten jest nie za­wsze precyzyjny. Wiele rodzin ży­jących w środowisku wiejskim zbliża się do tych, które miesz­kają w mieście. Dotyczy to w szczególności tych gospodarstw, w których rodzina nie jest ściśle związana z zawodem rolniczym, a jednocześnie wyposażyła dom w takie elementy, jak instalacja wodno-kanalizacyjna, gaz, wenty­lacja itp. O zbliżeniu stylu go­spodarstw miejskich i wiejskich decyduje jednak przede wszy­stkim zakres prac wykonywanych przez członków rodziny; jeżeli rodzina mieszkająca na wsi wy­konuje zajęcia pozarolnicze, to zazwyczaj poza odmiennymi niż w mieście warunkami terenowy­mi dom tej rodziny nie różni się zasadniczo od domu, a raczej mie­szkania miejskiego. Jak wiemy, w środowisku wiejskim występuje wiele typów gospodarstw domowych zróżni­cowanych ze względu na zakres zadań, wynikający z profilu za­wodowego rodziny. Cechą podsta­wową przeważających na wsi chłopskich gospodarstw domo­wych jest to, że po pierwsze ca­ły dochód, jakim dysponują, jest wypracowany we własnym go­spodarstwie rolnym, następnie, że nie da się ściśle oddzielić prac produkcyjnych od prac domo­wych, bo przeplatają się one na­wzajem. Nie ma w nim wydzie­lonych godzin pracy „zawodo­wej". Sam rodzaj pracy powodu­je, że cała rodzina musi — szcze­gólnie w pewnych okresach — uczestniczyć w pracach związa­nych z prowadzeniem warsztatu produkcyjnego i na plan dalszy schodzą wówczas inne zajęcia. Rodzina prowadząca własne go­spodarstwo rolne ma współcześ­nie wiele kłopotów związanych z tym, że jest ona często mniejsza liczebnie niż dawniej, a młodzież jest zajęta nauką. W gospodarstwach chłopskich znacznie rozbudowane są zajęcia związane z organizacją i zarządza­niem domu i gospodarstwa rol­nego. Są one tyleż zajęciami za­wodowymi, co zajęciami gospo­darstwa domowego. Gospodyni czy gospodarz prowadzący ra­chunki i planujący prace zajmu­ją się zarówno inwestycjami rol­niczymi, jak i inwestycjami do­mowymi. Jest to inny i bardziej skomplikowany rachunek niż wówczas, gdy ktoś otrzymuje pen­sję i dzieli ją na niezbędne wy­datki domowe. W gospodarstwach typowo rol­niczych, szczególnie gdy są to go­spodarstwa duże, częstokroć przyjmuje się osoby z zewnątrz, wynajęte do pomocy przy pilnych pracach polowych lub zagrodo­wych. Wówczas na prowadzącego gospodarstwo domowe spada obo­wiązek żywienia tych osób, urzą­dzenia miejsca spania, mycia się, przebierania. Wreszcie gospoda­rze przyjmują wiele osób, z któ­rymi załatwiają sprawy związane z kontraktacjami oraz odstawia­niem produktów. Dom mieszkal­ny nie jest więc wówczas wy­łącznie miejscem życia rodziny i osób, które przychodzą w celach towarzyskich, lecz staje się po trosze biurem. A zatem zakres zadań gospo­darstwa domowego różni się w zależności od tego, jak liczna jest grupa domowników, w jakim wie­ku są jej członkowie, jakie sto­sunki pokrewieństwa ich łączą. Zróżnicowanie zakresu czynności w gospodarstwie domowym za­leży również od systemu dostęp­nych usług, poziomu wyposażenia technicznego domu, możliwości finansowych rodziny, wreszcie od tego, jakie są przyzwyczaje­nia czy upodobania poszczegól­nych osób. Niezależnie od tych zróżnicowań można wymienić za­dania wspólne dla wszystkich go­spodarstw domowych, w różnym stopniu realizowane w obrębie mieszkania. Są one następujące: 1. Żywienie (zaopatrzenie w żywność, sporządzanie posiłków, spożywanie posiłków). 2. Wypoczynek fizjologiczny (sen). Higiena osobista. Dbanie o odzież (przechowy­wanie, pranie, prasowanie, szycie, naprawy). 5. Czynności pielęgnacyjne (opieka nad niemowlęciem i ma- łymi dziećmi, opieka nad oso- bami chorymi, starszymi, mają- cymi obniżoną sprawność okreso- wo lub stale). Nauka (dzieci, młodzieży i dokształcanie się osób dorosłych). Wypoczynek (różne formy dla poszczególnych osób i rodzi­ny jako całości, w tym zajęcia hobbistyczne). Życie rodzinne i towarzyskie (uroczystości doroczne, rodzinne, spotkania towarzyskie). Zajęcia związane z prowa­dzeniem domu (porządki, remon­ty, naprawy sprzętu domowego, prowadzenie rachunków i doku­mentacji, prace modernizacyjne, ozdabianie wnętrza, konserwacja urządzeń technicznych itp.). Oprócz tych zajęć w gospodar­stwie domowym na wsi występu­je wiele zajęć związanych z go­spodarstwem rolnym lub wyko­nywaniem prac pozarolniczych, a szczególnie rzemieślniczych. Za­jęcia te, w zależności od charak­teru i warunków, jakich wymaga­ją, czasem wykonuje się w mie­szkaniu, czasem w obrębie zagro- dy. W gospodarstwie domowym trzeba zapewnić warunki reali­zacji wszystkich wymienionych wyżej zadań, a to: środki fi­nansowe, miejsca, sprzęty, warun­ki biofizyczne (oświetlenie, wenty­lację, ogrzewanie, izolację akusty­czną itp.). Wykonanie poszczególnych za­dań,* a w ich obrębie czynności, wymaga nie tylko miejsca, ale także specjalistycznego sprzętu, narzędzi, a nawet określonych wa­runków mikroklimatu. Przykła­dami krańcowymi będzie z jed­nej strony pranie, a z drugiej strony zajęcie hobbistyczne, takie jak zbieranie pocztówek. Pranie wymaga odpowiednio przygoto­wanego miejsca, instalacji, tem­peratury itp. Zbieranie pocztó­wek może praktycznie odbywać się wszędzie, nie wymaga ani spe­cjalnego sprzętu, ani specjalnych warunków. Niezależnie od tych zróżnicowań w gospodarstwie do­mowym, jeżeli ma być ono upo­rządkowanym działaniem służą­cym zaspokojeniu potrzeb rodzi­ny, trzeba stworzyć dla każdego zadania, każdej czynności — pra­cy, i ruchu człowieka warunki od­powiednie, to znaczy wygodne.